Emek olgusu, insanlık tarihinin en belirleyici dinamiklerinden biri olmuştur. Toplumsal gelişimlerin yönünü belirlemiş, bireysel varoluşun imkânlarını tayin etmiş ve uygarlıkların hem yükselişinde hem de çöküşünde derin izler bırakmıştır. Çünkü emek, yalnızca bir üretim süreci değil; aynı zamanda insanın kendini gerçekleştirme, toplumsal bağlarını kurma ve özgürlüğünü ete kemiğe büründürme olayıdır.
Emeğin özgürlük ile ilişkisi de bu temelde ele alınabilir. Emeğin gasp edildiği ya da yabancılaştırıldığı koşullarda özgürlük fiilen ortadan kalkar. Tarihin her döneminde emeğin denetimi, özgürlüğün sınırlarını çizmiştir. Örneğin Paris Komünü, işçilerin kendi temsilcilerini seçtiği, fabrikaların işçi komitelerine devredildiği ve yönetim süreçlerinin halka karşı sorumlu kılındığı kısa deneyimiyle; emeğin toplumsal denetiminin özgürlüğün kalbi olduğunu göstermiştir. Komün deneyiminin bıraktığı miras, sonraki yüzyıllarda gelişen anti-kapitalist ve anti-sömürgeci hareketlerde yeni biçimlerde hayat bulmuştur.
19. ve 20. yüzyıllarda gelişen işçi sınıfı hareketleri; uzun çalışma saatlerine, sefalet ücretlerine ve siyasal hak yoksunluğuna karşı yürüttükleri mücadelelerle yalnızca ekonomik taleplerini değil, aynı zamanda toplumsal özgürlüğün alanını da genişletmiştir. Sekiz saatlik iş günü, sendikal haklar ve sosyal güvenlik gibi kazanımlar, emeğin özgürleşmesinin bazı somut adımları olmuştur.
Yine 20. yüzyıl ortasında Cezayir’den Vietnam’a, Küba’ya uzanan anti-sömürgeci direnişler; ulusal bağımsızlığı emeğin özgürleşmesiyle birleştirmiş, hem köylü emeğinin hem kent işçilerinin hem de sömürge halklarının ortak özgürlük talebini yükseltmiştir.
Türkiye’de de benzer şekilde gelişen sosyalist hareketler, toplumsal özgürlük yolunun emek mücadelesinden geçtiğini savunmuştur. Zaman zaman güçlenmesine rağmen yeterince toplumsallaşamamış ve hedeflenen devrimsel dönüşümü sağlayamamışlardır. Bu tarihsel süreklilik, günümüzde Kürt özgürlük hareketinde, özellikle Rojava Devrimi’yle çağdaş bir biçim kazanmıştır. Korunup geliştirilmesi durumunda Rojava, ezilenler için bir örnek model olacaktır.
Emeği tarih boyunca sömürülen Kürt halkı, özgürlük hareketiyle beraber emek konusunda da bir çıkış geliştirmiştir. Kürt halkı başta Rojava olmak üzere kendi öz yönetimlerini kurduğu yerlerde kendi ekonomik sistemini geliştiriyor. Oluşturulan Komünal üretim yapılarına başta kadınlar olmak üzere sömürülen toplumsal kesimlerin katılımını örgütlüyor; böylece emeğin özgürleşmesini toplumsal özgürlükle buluşturuyor.
Burada Kürt özgürlük hareketinin özgün yaklaşımı, kadını merkeze alması, emeğin özgürleşmesinin asli unsuru yapmasıdır. Gençliği ise bu dönüşümün en dinamik öznesi olarak konumlandırmasıdır. En çok sömürülen iki kesime böylesi bir rol biçmek, emeğin özgürleştirici gücü itibariyle son derece yerinde bir yaklaşımdır. Şüphesiz söz konusu emek olunca, hiçbir toplumsal kesim, hiçbir birey bunun dışında tutulamaz.
Bugün bizler, dünyanın adeta en bereketli topraklarında, hiç hak etmediğimiz işlerde çalışmak ve yaşamak zorunda bırakılıyoruz. Oysa zengin coğrafyamız, dünya sermayecilerinin üzerinde savaştıkları, üzerinde pay sahibi olmak için her tür yola başvurduğu topraklardır. Bu gerçekten büyük bir trajedidir. Elbette, bunun sorumlusu devlet ve kapitalist sistemdir. Ancak böyledir diye bize biçilen kadere razı gelip kabul edemeyiz.
Kutsal kitaplarda cennet olarak tarif edilen ülkemizde, ait olduğumuz yerde emeğimizin karşılığını alacağımız bir yaşam kurabiliriz. Belki tümden sistemden kendimizi soyutlayamayız, ama kendi emeğimizin karşılığını aldığımız ekonomik örgütlenmelere gidebiliriz. Mevcut sistemde çalışmanın, sömürülmenin son derece insanlık onurunu zedelediği bir gerçektir. Emek sömürüsü, bu anlamdaki bağımlılık ilişkileri derin bir köleliği ifade ediyor. Oysa kuracağımız bir komünle, ortakçı bir üretimle emeğimize sahip çıkabiliriz. Ortak ürettiğimizi eşit paylaşıp sömürü çarkını kırabiliriz.
Sömürünün gittikçe derinleştiği bu koşullarda, sistemi tümden aşmayı beklemeden, sistemin içinden ona karşıtlık temelinde örgütlenerek kendi yaşamımızı kurabiliriz. Zaten sistemin ayakta kalmasını sağlayan da onun içinde yer alanlar, istemeden de olsa ona hizmet edenler değil mi? O halde, sisteme alternatif bir yaşam ve çalışma koşulları oluşturarak sistemi işlevsiz kılmak da bizim elimizdedir. Yeter ki bu bilinç ve örgütlenme iradesine sahip olalım, umutsuzluğa kapılıp sömürü sistemine hizmet etmeyelim.
Mehmet Salih Ogus
