Yaşam ancak anlam bulduğunda, insan bir yandan mutlu, diğer yandan acılara katlanabilir hâle gelir. Zaten yaşam, bir anlamda sevinç ya da mutluluk istenilecek, ulaşılmaya çalışılacak bir hedef değildir. Bunlar hiçbir zaman amaç olamaz; bunların kendiliğinden ortaya çıkması gerekir.
İnsanın içinde inkar edilemez bir kendini aşma, sınırları ihlal etme ve bu yolla hayatta anlam kazandırma itkisi vardır. Bu itkinin üzerindeki örtüyü kaldırmak ya da onu sağlıklı şekilde ortaya çıkarmak birinin kendine yapacağı en büyük iyiliktir.
Evet, insan anlam peşinde koşan yegâne varlıktır. Ona anlamın izlerini de vicdanı buldurur. En çok böyle anlaşıldığında vicdan, anlamın içine yerleştirilmiş “anlam organı” olarak tanımlanabilir. Birçok psikolog, vicdan-anlam ilişkisini böyle ele almaktadır. Vicdan, mevcut bir durumda gerçekliğin arkasındaki anlama imkânını aydınlatır. Gerçeği saydamlaştırır. Vicdanı güçlü olmayanın çıkacağı bir anlam arayışı yoktur.
İnsan, eylemleri sayesinde hayata bir anlam verebilir; bunu severek de, acı çekerek de yapabilir. Sevmeleri engellendiğinde, sevme imkânlarını sınırlayan etkenlere karşı tavır alıyorsa, bu sınırlamalar ve kısıtlamalar karşısında acılarını omuzluyorsa, bir takım değerler yaratıyor demektir. Yani güçlüklere göğüs gerişi, kişinin hayatı üzerinde söz sahibi olduğunu gösterir ve hayat anlam kazanır. Yaşam ancak anlam bulduğunda, insan bir yandan mutlu, diğer yandan acılara katlanabilir hâle gelir. Zaten yaşam, bir anlamda sevinç ya da mutluluk istenilecek, ulaşılmaya çalışılacak bir hedef değildir. Bunlar hiçbir zaman amaç olamaz; bunların kendiliğinden ortaya çıkması gerekir. Ve öyle de olur. Bunlar birer savaştır ve belli pratikler sonucu hissedilebilirler. Değer yaratabilen insanların yaşayabildiği çok derin ayrıcalıklardır. İnsanın içindeki büyük değerlerden biri geçmişin anılarına bağlılık ise, bir diğeri de geleceğe sadakattir.
Tabii, insanın aklına sadakat kavramının henüz gerçekleşmemiş bir şeye nasıl uygulanacağı tam yatmıyor. Lakin anlam arayışı olanın gelecek hayali vardır ve geleceği şekillendiren de çoğu zaman hayallerdir. Dolayısıyla hayaller, geleceğin başlangıcıdır. Hayallerine bağlılık, geleceğe sadakat duymak demektir. Ünlü Yahudi psikolog ve Nazi zulmünün canlı tanığı Viktor Frankl, Auschwitz’den sonra şu tarihi belirlemeyi yapar: “Bütün şartlar aynı olduğu hâlde, sadece geleceğe yönelmiş ve gerçekleştirilmesi ancak gelecekte mümkün olabilecek, kendilerini beklediğini düşündükleri bir anlama bağlayanlar hayatta kalmayı başardılar.”
Gerçek şudur ki, geleceğin getireceklerine sadakat, insanın en büyük mücadele motivasyonudur. Bu yaşam mefhumunu en doğru anlayanların yapacağı iştir. Çünkü hayat bizden ne olursa olsun kazanmamızı değil, mücadeleden pes etmememizi ister. Ve ancak gelecek hayalleri olanlar pes etmez. Başarısızlık da ancak bu perspektiften bakılınca, en az başarı kadar motive edici olur.
Kararlı insan değer yaratır; kararlı insanın arayışındaki ısrar, vizyonunun gereğidir. Vizyonu olmayan geçmişin altında “şimdiyi” kullanır ve geçmişin aynısı bir gelecek yaratır. Vizyonu olan kişi, yaşamında yeni olanaklar, riskler ve heyecanlar yaratır. Kararlı insan için hiçbir şey yapmamak, güvenliğin değil, büyük risklerin işaretidir. Değişmemek, yenilenmemek, gelişmeye çalışmamaktan daha riskli bir şey olamaz. Gerçek güvenliğin, potansiyelini sürekli test etmekten geçtiğini bilir. Zaten gelişmenin özü, bilgi edinmek, deneme-yanılma ve cesur deneylemeler yapma sürecidir.
Kararlı insan, görev insanından daha fazlası olmak zorundadır. Çünkü bugün artık yapılagelen işleri en iyi şekilde yapmak yeterli değildir. Bugünün başarısı için yapılan işlere farklılık katmak, günceli sıkı takip etmek ve kimseyi beklemeden yeniyi denemeye açık olmak lazımdır. Her zaman yeşil ışık beklemek doğru değildir. Kararlı insan, değer gördüğü için potansiyelini kinetikleştirmiş, böylelikle değer yaratabilmiştir. Şimdiki ödevi, değer verip gücü çoğaltabilmektir.
Kendi ilişkilerinde çözüme kavuşmamış alanlar bırakmamaktır; çünkü insan ilişkilerinde çözümlenmemiş herhangi bir farklılık, bir istiridye kabuğunun içine girip verisine tutunmaya çalışan kum tanesine benzer. O ufacık kum tanesine aldanmamak gerekir; çünkü o bir defa istiridyeye yapıştı mı bir daha hiç bırakmaz ve istiridyeyi hayatı boyunca rahatsız eder. Bu durumda istiridyenin tek çaresi, o kum tanesini daimi salgı ile kaplamaktır. O eşsiz inciler de bu şekilde meydana gelir. Kararlı insanın inciye dönüştüreceği o kadar çok kum tanesi vardır ki, bunu başarabilmek için her şeyden önce yaşamı sevmeli, inciden daha fazla…
Şervan Tutku
