1918’de Arjantin’in Córdoba kentinde yükselen üniversite reformu; öğrencilerin üniversite yönetiminde aktif rol almasını ve temsilcileri aracılığıyla karar süreçlerine dahil edilmesini amaçlamıştır. Reform, Latin Amerika’da yükseköğretimin demokratikleşmesi ve özerkleşmesi yönünde atılmış en güçlü adımlardan biri olmuştur.
Bu hareketin özgünlüğü, reform talepleri kadar, çıkış kaynağında yatmaktadır. Córdoba’da gençlik, üniversitenin statükocu, otoriter ve toplumdan kopuk yapısına karşı tabandan bir itiraz yükseltmiş, değişim doğrudan öğrencilerden gelmiştir.
Öğrenciler; üniversitelerin bilgi aktaran ya da meslek edindirmekle sınırlı teknokratik kurumlar olmadığını, toplumsal değişimin dinamik öznesi olması gerektiğini savunmuşlardır. Bu yüzden özerklik, akademik özgürlük, laiklik, bilimsel yenilenme ve öğrencilerin üniversite yönetiminde söz sahibi olması gibi talepler, doğrudan bu yeni üniversite tahayyülünün birer parçasıydı.
Bu talepler çerçevesinde Córdoba gençliği adına yayımlanan ve reformun manifestosu sayılan Liminar Bildirisi, üniversitenin halkla bağını koparan yapıları ve gelenekleri hedef alırken, üniversitenin “toplumun vicdanı” haline gelmesi gerektiğini vurgulamıştır. Bu bildiride üniversite reformu kadar, bir zihniyet devrimi çağrısı görülmektedir.
Bu çağrı kısa sürede Arjantin’in dışına taşmıştır. Peru’dan Şili’ye, Meksika’dan Uruguay’a kadar pek çok ülkede üniversite hareketleri bu deneyimden esinlenmiş, Córdoba, Latin Amerika’da özgür, katılımcı ve toplumsal üniversite fikrinin mayası olmuştur.
Bugün Türkiye ve Kürdistan’daki üniversiteler, adeta Córdoba öncesi Latin Amerika’yla benzer bir tablo sunuyor. Üniversiteler merkezi denetim altında, topluma değil iktidara bağlı, özgür düşünceye değil itaate dayalı bir yapıyla işliyor. Öğrenciler ve akademisyenler karar süreçlerinden dışlanmış, üniversite kampüsleri demokratik yaşam alanları olmaktan çıkarılmış durumda.
Türkiye ve Kürdistan üniversiteleri için de benzer bir harekete ihtiyaç olduğu açıktır. Unutulmamalı ki, bilimin özgür olmadığı her toplum sömürülmeye mahkumdur.
