K\u00fcrdistan’daki do\u011fa talan\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcnde iki nedeni var; biri k\u00e2r elde etme h\u0131rs\u0131, di\u011feri ise sava\u015f kapsam\u0131nda s\u00f6z konusu co\u011frafyay\u0131 ya\u015fanmaz hale getirme hedefidir. Di\u011fer b\u00fct\u00fcn izahlar bu ger\u00e7eklerin \u00fczerini \u00f6rtme veya bu talan\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rma ama\u00e7l\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bug\u00fcn d\u00f6rt bir yanda do\u011fa, bu kapsamda y\u00fcr\u00fct\u00fclen projelerle a\u011f\u0131r tahribata u\u011frat\u0131l\u0131yor. Nehirler barajlarla tutsak edilirken, ormanlar kesiliyor, da\u011flar ta\u015f ocaklar\u0131n\u0131n dinamitleriyle par\u00e7alan\u0131yor. Munzur\u2019un berrak sular\u0131ndan, Hasankeyf\u2019in sulara g\u00f6m\u00fclen ta\u015flar\u0131na, \u015e\u0131rnak\u2019\u0131n motor sesleriyle yank\u0131lanan da\u011flar\u0131ndan, Amed\u2019in delik de\u015fik edilen yaylalar\u0131na kadar ayn\u0131 tabloyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Do\u011fa katlediliyor ve bunun bedelini insanlarla beraber t\u00fcm canl\u0131lar \u00f6d\u00fcyor.<\/p>\n
Munzur Vadisi, 1500\u2019den fazla bitki t\u00fcr\u00fcne ev sahipli\u011fi yap\u0131yor ve bunlar\u0131n 43\u2019\u00fc d\u00fcnyada yaln\u0131zca burada yeti\u015fiyor. Endemik bitkileri, yaban ke\u00e7ileri, boz ay\u0131lar\u0131 ve onlarca ku\u015f t\u00fcr\u00fcyle b\u00f6lgenin en zengin ekosistemlerinden biri olan vadi, y\u0131llard\u0131r baraj ve HES projeleriyle bask\u0131 alt\u0131nda. Oysa bir derenin kurumas\u0131 yaln\u0131zca bal\u0131klar\u0131n \u00f6lmesi, yok olmas\u0131 demek de\u011fildir; o dereden beslenen, o dereyle varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettiren t\u00fcm canl\u0131 ya\u015fam yok oluyor. Orada ya\u015fayan insanlar\u0131n belle\u011fi ve k\u00fclt\u00fcr\u00fc de yok oluyor. Yani her m\u00fcdahale zincirleme bir yok olu\u015fu meydana getiriyor.<\/p>\n
Hasankeyf\u2019te ya\u015fananlar bu ger\u00e7e\u011fin en ac\u0131 \u00f6rneklerinden biridir. 12 bin y\u0131ll\u0131k insanl\u0131k tarihine tan\u0131kl\u0131k eden bu kadim kent, Dicle Nehri \u00fczerine kurulan Il\u0131su Baraj\u0131yla birlikte tamamen sulara g\u00f6m\u00fcld\u00fc. UNESCO\u2019nun d\u00fcnya miras\u0131 kriterlerinden en az dokuzunu kar\u015f\u0131layan Hasankeyf, koruma alt\u0131na al\u0131naca\u011f\u0131na rant u\u011fruna yok edildi. Alternatif yollar m\u00fcmk\u00fcnken b\u00f6ylesi bir y\u0131k\u0131m ve yok olu\u015f tercih edildi. Bu da devletin do\u011fay\u0131 ve tarihi g\u00f6zden \u00e7\u0131karmakta ne kadar teredd\u00fcts\u00fcz oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Bug\u00fcn Hasankeyf sadece ar\u015fivlerde ya\u015f\u0131yor. Yok edilen, ta\u015f binalardan \u00e7ok daha fazlas\u0131 bir toplumun ge\u00e7mi\u015fle olan ba\u011flar\u0131 oldu. Elbette bu sadece sermeye ile izah edilemez, bunun tamamen K\u00fcrt halk\u0131n\u0131 haf\u0131zas\u0131zla\u015ft\u0131rma siyaseti kapsam\u0131nda yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok a\u00e7\u0131k.<\/p>\n
\u015e\u0131rnak\u2019ta devam eden orman kesimleri de ayn\u0131 zihniyetin g\u00fcncel bir \u00f6rne\u011fini te\u015fkil ediyor. \u015e\u0131rnak\u2019ta y\u00fcr\u00fct\u00fclen maden faaliyetleri do\u011fay\u0131 ve ya\u015fam\u0131 tehdit etmiyor, katlediyor. Son y\u0131llarda h\u0131z kazanan ta\u015f ve k\u00f6m\u00fcr ocaklar\u0131, b\u00f6lgedeki da\u011flar\u0131n yap\u0131s\u0131n\u0131 bozarken ormanl\u0131k alanlar\u0131 da yok ediyor. Resmi makamlar kesimlerin durduruldu\u011funu s\u00f6ylese de talan faaliyetleri aral\u0131ks\u0131z s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. \u0130HD\u2019nin ve \u00e7evre \u00f6rg\u00fctlerinin raporlar\u0131na g\u00f6re b\u00f6lgede son y\u0131llarda y\u00fcz binlerce a\u011fa\u00e7 kesildi. Bir orman\u0131n yok edilmesi; erozyonun artmas\u0131, su kaynaklar\u0131n\u0131n kurumas\u0131, iklimin sertle\u015fmesi ve k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn ge\u00e7im kaynaklar\u0131n\u0131n t\u00fckenmesi anlam\u0131na geliyor. \u015e\u0131rnakl\u0131 k\u00f6yl\u00fcler odun ticaretinden de\u011fil, ormanlar\u0131n g\u00f6lgesinde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131ktan ge\u00e7im sa\u011fl\u0131yordu. Orman k\u0131y\u0131m\u0131yla birlikte bu ya\u015fam bi\u00e7imi de a\u011f\u0131r bir tehdit alt\u0131na girdi.<\/p>\n
\u015eimdi t\u00fcm bu uygulamalar neyle a\u00e7\u0131klanabilir? A\u00e7\u0131k ki bu bilin\u00e7li ve sistematik olarak yap\u0131lan bir k\u0131r\u0131md\u0131r. Bir\u00e7ok yerde ormanlar askeri gerek\u00e7elerle, devlet eliyle yak\u0131l\u0131yor, kesiliyor. Halk bilin\u00e7li bir \u015fekilde yerinden ediliyor. \u015eimdi bunun g\u00fcvenlikle ne alakas\u0131 var, kim buna inan\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla bu d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n en derin bir bi\u00e7imidir. \u00c7ok iyi biliniyor ki do\u011fas\u0131n\u0131 kaybeden bir halk, kimli\u011fini ve gelece\u011fini de kaybeder. B\u00f6ylece do\u011faya yap\u0131lan her m\u00fcdahaleyle, her tahribatla oray\u0131 ya\u015fanmaz hale getiriyor. \u015eimdiden b\u00f6lgemizde geli\u015fen kurakl\u0131k, su kaynaklar\u0131n\u0131n t\u00fckenmesi, tar\u0131mda verimsizlik, biyo\u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131 sorunlar\u0131 \u00e7\u0131\u011f gibi b\u00fcy\u00fcyor.<\/p>\n
\u00d6te yandan b\u00fct\u00fcn bunlar kapitalist mant\u0131kla yap\u0131l\u0131yor. K\u00fcrdistan do\u011fas\u0131 sadece tahrip edilmiyor, ayn\u0131 zamanda s\u00f6m\u00fcr\u00fcl\u00fcyor, ya\u011fmalan\u0131yor. Bir yandan yok edilirken, di\u011fer yandan her \u015feyinden faydalan\u0131l\u0131yor. Ve bunun ad\u0131na ”kalk\u0131nma” denilip ola\u011fan kar\u015f\u0131lan\u0131yor. Yani bunlar halk\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131 kapsam\u0131nda yap\u0131lm\u0131yor. Zaten sorun, insan toplumunun zorunlu ihtiya\u00e7lar\u0131 temelinde do\u011fadan faydalanmas\u0131 sorunu de\u011fildir. Kapitalist mant\u0131\u011f\u0131n, do\u011fay\u0131 t\u00fcketilecek, k\u00e2r elde edilecek bir kaynak olarak g\u00f6rmesidir. Bunun sonucunda Munzur\u2019da ekosistem yok edilmekte, Hasankeyf tarihle birlikte sulara g\u00f6m\u00fclmekte, \u015e\u0131rnak\u2019ta k\u00f6yl\u00fc kendi topra\u011f\u0131nda nefessiz b\u0131rak\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Halk olarak bize d\u00fc\u015fen de do\u011fam\u0131z\u0131n sesi olmakt\u0131r. Ancak do\u011fay\u0131 korumak da sadece bir kar\u015f\u0131 koyu\u015fla de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bir alternatif yaratmakla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
Demokratik bir toplumda do\u011fa, devletin ve \u015firketlerin \u00e7\u0131karlar\u0131na g\u00f6re de\u011fil, halk\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131 ve ekolojik dengenin korunmas\u0131 temelinde ele al\u0131n\u0131r. Do\u011fa, \u00fczerinde bask\u0131 kurulacak bir alan de\u011fil birlikte ya\u015fan\u0131lacak ortak bir ya\u015fam olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bundan dolay\u0131 karar s\u00fcre\u00e7lerinde sadece devlet ya da \u015firketler de\u011fil, o b\u00f6lgede ya\u015fayan halk s\u00f6z ve irade sahibi olmal\u0131d\u0131r. Demokratik toplumun ekolojik sorumlulu\u011fu yaln\u0131zca do\u011fay\u0131 korumak de\u011fil, ayn\u0131 zamanda onunla uyumlu bir ya\u015fam kurmas\u0131yla ba\u015flar. Enerji \u00fcretiminde devasa barajlar ve fosil yak\u0131tlar yerine yerel, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli ve yenilenebilir kaynaklara y\u00f6nelmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. T\u00fcketim k\u00fclt\u00fcr\u00fc yerine ihtiya\u00e7 temelli k\u00fclt\u00fcr, payla\u015f\u0131mc\u0131 anlay\u0131\u015f, do\u011fayla uyumlu toplumsal bir d\u00fczenin temelini olu\u015fturur.<\/p>\n
Toplum \u00f6rg\u00fctl\u00fc bir \u015fekilde do\u011faya sahip \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda, do\u011fa da topluma ya\u015fam\u0131 arma\u011fan eder. Bu nedenle ekoloji m\u00fccadelesi, ayn\u0131 zamanda demokratik toplum m\u00fccadelesidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc do\u011fay\u0131 savunmak ya\u015fam\u0131 savunmakt\u0131r. E\u011fer bu y\u0131k\u0131mlara kar\u015f\u0131 sesimizi \u00e7\u0131karmazsak, bu y\u0131k\u0131c\u0131 sisteme dur demezsek yar\u0131n sadece kurumu\u015f derelere, \u00e7\u0131plak da\u011flara de\u011fil; ayn\u0131 zamanda k\u00f6ks\u00fcz, belleksiz ve kimliksiz bir topluma uyanaca\u011f\u0131z.<\/p>\n
Oysa halk\u0131n iradesine dayal\u0131, demokratik ve ekolojik bir toplum m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Do\u011fa bize \u00e7\u0131\u011fl\u0131k \u00e7\u0131\u011fl\u0131\u011fa her g\u00fcn \u015funu hat\u0131rlat\u0131yor: Do\u011fa talan edilemez, do\u011fa ya\u015famd\u0131r. Do\u011fa insan\u0131n varolu\u015f zeminidir, do\u011fa \u00f6l\u00fcrse insan da \u00f6l\u00fcr. Unutmay\u0131n, do\u011fa sustu\u011funda hayat biter. Do\u011fay\u0131 susturmayal\u0131m, hayat\u0131 bitirmeyelim; do\u011fay\u0131 susturmak isteyenleri sustural\u0131m, hayat\u0131 bitirmek isteyen tek derdi kar olan y\u0131k\u0131c\u0131 sistemi bitirelim.<\/p>\n
\u00a0 \u00a0Hicran \u00d6ge<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" K\u00fcrdistan’daki do\u011fa talan\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcnde iki nedeni var; biri k\u00e2r elde etme h\u0131rs\u0131, di\u011feri ise sava\u015f kapsam\u0131nda s\u00f6z konusu co\u011frafyay\u0131 ya\u015fanmaz hale getirme hedefidir. Di\u011fer b\u00fct\u00fcn izahlar bu ger\u00e7eklerin \u00fczerini \u00f6rtme veya bu talan\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rma ama\u00e7l\u0131d\u0131r. Bug\u00fcn d\u00f6rt bir yanda do\u011fa, bu kapsamda y\u00fcr\u00fct\u00fclen projelerle a\u011f\u0131r tahribata u\u011frat\u0131l\u0131yor. Nehirler barajlarla tutsak edilirken, ormanlar kesiliyor, da\u011flar ta\u015f […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":8334,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":{"format":"standard","override":[{"template":"1","parallax":"1","fullscreen":"1","layout":"right-sidebar","sidebar":"default-sidebar","second_sidebar":"default-sidebar","sticky_sidebar":"1","share_position":"top","share_float_style":"share-monocrhome","show_featured":"1","show_post_meta":"1","show_post_author_image":"1","show_post_date":"1","post_date_format":"default","post_date_format_custom":"Y\/m\/d","show_post_category":"1","post_reading_time_wpm":"300","post_calculate_word_method":"str_word_count","zoom_button_out_step":"2","zoom_button_in_step":"3","show_post_tag":"1","show_prev_next_post":"1","show_popup_post":"1","number_popup_post":"1","show_author_box":"1","show_post_related":"0","show_inline_post_related":"0"}],"image_override":[{"single_post_thumbnail_size":"crop-500","single_post_gallery_size":"crop-500"}],"trending_post_position":"meta","trending_post_label":"Trending","sponsored_post_label":"Sponsored by","disable_ad":"0","subtitle":""},"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_review":[],"enable_review":"","type":"percentage","name":"","summary":"","brand":"","sku":"","good":[],"bad":[],"score_override":"","override_value":"","rating":[],"price":[],"jnews_override_counter":{"view_counter_number":"0","share_counter_number":"0","like_counter_number":"0","dislike_counter_number":"0"},"jnews_post_split":{"post_split":[{"template":"1","tag":"h2","numbering":"asc","mode":"normal","first":"0","enable_toc":"0","toc_type":"normal"}]},"footnotes":""},"categories":[1,49],"tags":[],"class_list":["post-8305","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analiz","category-ekoloji"],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/berru.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/photo_2025-09-13_15-44-31.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8305","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8305"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8305\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8337,"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8305\/revisions\/8337"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8334"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8305"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8305"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8305"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}