{"id":6796,"date":"2025-06-02T09:48:55","date_gmt":"2025-06-02T06:48:55","guid":{"rendered":"https:\/\/berru.org\/?p=6796"},"modified":"2025-06-02T09:48:55","modified_gmt":"2025-06-02T06:48:55","slug":"kurdistan-dogasinin-sistematik-talani","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/berru.org\/index.php\/2025\/06\/02\/kurdistan-dogasinin-sistematik-talani\/","title":{"rendered":"K\u00fcrdistan Do\u011fas\u0131n\u0131n Sistematik Talan\u0131"},"content":{"rendered":"<p data-start=\"346\" data-end=\"755\"><strong>\u00a0 \u00a0 \u00a0T\u00fcm bu somut veriler a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6steriyor ki, K\u00fcrdistan\u2019da ya\u015fanan ekolojik y\u0131k\u0131m bir \u00e7evre talan\u0131 oldu\u011fu kadar bir k\u00fclt\u00fcrel k\u0131r\u0131m, bir haf\u0131za silme operasyonudur. Ormanlar yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda a\u011fa\u00e7larla beraber ku\u015flar, a\u011f\u0131tlar, masallar ve yurtseverlik ba\u011flar\u0131 da yanm\u0131\u015f oluyor.<\/strong><\/p>\n<p data-start=\"346\" data-end=\"755\">\u00a0 \u00a0 \u00a0\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n ilk yerle\u015fik hayata ge\u00e7mesine ilham vermi\u015f K\u00fcrdistan co\u011frafyas\u0131, bu olduk\u00e7a zengin ve e\u015fsiz do\u011fas\u0131yla tarih boyunca dikkat \u00e7ekmi\u015ftir. S\u00fcmerlerin sedir a\u011fa\u00e7lar\u0131 i\u00e7in d\u00fczenledi\u011fi seferlerden, Asur \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun Zagroslardaki maden ve orman varl\u0131klar\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irme ama\u00e7l\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131na kadar, K\u00fcrdistan tarih boyunca do\u011fas\u0131yla i\u015fgalin hedefi olmu\u015ftur. Ne var ki bu talan sald\u0131r\u0131lar\u0131 son on y\u0131llarda uygulanan sistematik politikalarla sadece ekolojik anlamda de\u011fil, toplumsal d\u00fczeyde de bir y\u0131k\u0131ma yol a\u00e7\u0131yor.<\/p>\n<p data-start=\"757\" data-end=\"1056\">\u00a0 \u00a0 \u00a0D\u00f6rt par\u00e7a K\u00fcrdistan\u2019\u0131n her birinde farkl\u0131 bi\u00e7imlerde ama benzer ama\u00e7larla y\u00fcr\u00fct\u00fclen do\u011fa talan\u0131 politikalar\u0131, enerji g\u00fcvenli\u011fi, ekonomik kalk\u0131nma veya g\u00fcvenlik gerek\u00e7eleriyle me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. Ancak art\u0131k herkes\u00e7e bilindi\u011fi gibi as\u0131l hedef, K\u00fcrdistan do\u011fas\u0131n\u0131n hem ekonomik hem manevi anlamda K\u00fcrt halk\u0131yla olan simbiyotik ba\u011f\u0131n\u0131 koparmakt\u0131r.<\/p>\n<p data-start=\"1122\" data-end=\"1445\">\u00a0 \u00a0 Kuzey K\u00fcrdistan\u2019da (Bakur) ekolojik tahribat, do\u011frudan devletin g\u00fcvenlik politikalar\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 h\u00e2line gelmi\u015ftir. Ba\u015fta D\u00earsim, Amed ve Botan olmak \u00fczere f\u0131rsat bulunan her b\u00f6lgede \u00e7\u0131kar\u0131lan orman yang\u0131nlar\u0131, madencilik projeleri ve baraj in\u015faatlar\u0131 K\u00fcrdistan do\u011fas\u0131n\u0131 telafisi olmayan bir tahribata u\u011frat\u0131rken; k\u00f6yleri, gelenekleri ve yerle\u015fik ya\u015fama zarar vererek halk\u0131n g\u00f6\u00e7 etmesini hedeflemektedir.<\/p>\n<p data-start=\"1447\" data-end=\"1787\">\u00a0 \u00a0 \u015eirnex\u2019in C\u00fbd\u00ee, Gabar da\u011flar\u0131 ile Besta B\u00f6lgesi\u2019nde 3 y\u0131ld\u0131r askerlerin korucularla beraber yapt\u0131\u011f\u0131 do\u011fa talan\u0131 aral\u0131ks\u0131z olarak s\u00fcr\u00fcyor. Bug\u00fcne kadar \u00e7\u0131kar\u0131lan yang\u0131nlarla da\u011fl\u0131k alanlar adeta \u00e7\u00f6le d\u00f6nerken, y\u00fczbinlerce a\u011fa\u00e7 korucular taraf\u0131ndan kesilmi\u015ftir. Resmi kurumlara yap\u0131lan b\u00fct\u00fcn itirazlar ise sonu\u00e7suz kalm\u0131\u015ft\u0131r. Sadece 2020 yaz\u0131nda Cudi Da\u011f\u0131\u2019nda \u00e7\u0131kan 11 ayr\u0131 yang\u0131n asker\u00ee gerek\u00e7elerle a\u00e7\u0131klan\u0131rken, halktan m\u00fcdahale etmeye \u00e7al\u0131\u015fan \u00e7ok say\u0131da ki\u015fi g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p class=\"p2\">\u00a0 \u00a0 \u00a0Floras\u0131nda 1900 \u00e7e\u015fit bitki t\u00fcr\u00fc bulunan ve d\u00fcnyada sadece bu co\u011frafyada yeti\u015fen endemik t\u00fcrlerin bulundu\u011fu Dersim do\u011fas\u0131 ise, y\u0131lard\u0131r ruhsatl\u0131 ya da ruhsats\u0131z yap\u0131lan maden arama \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 nedeniyle tahrip ediliyor. Dersim merkez ve il\u00e7elerinde, ruhsat verilen \u015firketler taraf\u0131ndan sivillerin giri\u015flerinin yasak oldu\u011fu &#8216;Ge\u00e7ici \u00d6zel G\u00fcvenlik B\u00f6lgeleri&#8217; s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde ka\u00e7ak yap\u0131lan maden arama \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda y\u00fczbinlerce d\u00f6n\u00fcml\u00fck arazi tahrip edilmi\u015ftir. \u00d6te yandan y\u0131llard\u0131r askeri operasyonlarda \u00e7\u0131kar\u0131lan yang\u0131nlara resm\u00ee kurumlar sessiz kal\u0131rken, bu tabloyu tamamlayan nokta ise Munzur Vadisi\u2019ndeki HES projeleri olmaktad\u0131r. \u0130ptal edildi\u011fi a\u00e7\u0131klanan projeler fiilen sahada uygulanmaya devam ediyor.<\/p>\n<p>\u00a0 \u00a0Amed\u2019in Pas\u00fbr, Farq\u00een ve Hezro il\u00e7eleri aras\u0131nda yer alan Geliy\u00ea Godern\u00ea\u2019de baraj yap\u0131m\u0131 devam ederken, Dicle Nehri\u2019nin \u00e7evresindeki ekosistem b\u00fcy\u00fck bir tehdit alt\u0131ndad\u0131r. UNESCO D\u00fcnya Miras\u0131 Listesi\u2019nde yer alan Hevsel Bah\u00e7eleri\u2019ni besleyen Dicle, bir yandan kum ve \u00e7ak\u0131l \u00e7\u0131karma faaliyetleriyle zarar g\u00f6rmekte, di\u011fer yandan \u00e7evresindeki ormanl\u0131k alanlar imara a\u00e7\u0131lmak istenmektedir. Amed\u2019in Lic\u00ea il\u00e7esi ile \u00c7ewlig\u2019in Dara H\u00ean\u00ea il\u00e7esi aras\u0131nda bulunan Sar\u0131m Havzas\u0131 ise hidroelektrik santrali ve g\u00fcvenlik barajlar\u0131n\u0131n tehdidiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmaktad\u0131r.<\/p>\n<p data-start=\"1789\" data-end=\"2065\">\u00a0 \u00a0 \u00a0 Siirt-\u015eerwan\u2019da planlanan alt\u0131n madeni projesiyle 11 k\u00f6y\u00fcn sular alt\u0131nda b\u0131rak\u0131lmas\u0131 hedefleniyor. B\u00f6ylece hem do\u011fa hem de k\u0131rsal halk sistematik bi\u00e7imde yerinden ediliyor. T\u00fcm bu talanlar, kamuoyunun denetiminden uzak, cezas\u0131zl\u0131kla s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen bir s\u00fcre\u00e7 olarak devam ediyor. \u015e\u00fcphesiz bunlar, Kuzeyde ya\u015fanan \u00e7evre talan\u0131n\u0131 sunmak i\u00e7in verdi\u011fimiz sadece birka\u00e7 \u00f6rnektir. Her b\u00f6lgede daha onlarca benzer talan olay\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n<p data-start=\"2127\" data-end=\"2415\">\u00a0 \u00a0 \u00a0 Do\u011fu K\u00fcrdistan\u2019da (Rojh\u0131lat) do\u011fa tahribat\u0131 daha az medyatik, daha az g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fcr. Ancak etkileri son derece y\u0131k\u0131c\u0131d\u0131r. \u00d6zellikle Urmiye G\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fcn kurumas\u0131, Mahabad, Sine ve Kirma\u015fan \u00e7evresinde ba\u015flayan tar\u0131msal \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ve hava kirlili\u011fi, \u00e7evresel felaketin sessiz y\u00fcz\u00fcn\u00fc olu\u015fturuyor. Urmiye G\u00f6l\u00fc, bir zamanlar b\u00f6lgenin en b\u00fcy\u00fck su varl\u0131\u011f\u0131 iken, bug\u00fcn tuz f\u0131rt\u0131nalar\u0131n\u0131n kayna\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f durumda. Veriler sans\u00fcrleniyor, \u00e7evreyle ilgili ele\u015ftirel sesler bast\u0131r\u0131l\u0131yor. 2022 y\u0131l\u0131nda Mahabad\u2019da yaln\u0131zca sosyal medya \u00fczerinden orman yang\u0131nlar\u0131na dair payla\u015f\u0131m yapan 7 \u00e7evre aktivistinin tutuklanmas\u0131 bu bask\u0131n\u0131n tipik bir \u00f6rne\u011fini olu\u015fturuyor.<\/p>\n<p data-start=\"2808\" data-end=\"3003\">\u00a0 \u00a0 \u00a0 G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019da ise (Ba\u015f\u00fbr), ekolojik y\u0131k\u0131m iki cepheden ilerliyor: Bir yandan Irak merkezi y\u00f6netimi ve KDP\u2019nin y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc neoliberal kalk\u0131nma projeleri; di\u011fer yandan T\u00fcrkiye\u2019nin asker\u00ee m\u00fcdahaleleri. Gar\u00ea, Zap, Amediye gibi b\u00f6lgeler sava\u015f gerek\u00e7esiyle bombalan\u0131yor; ard\u0131ndan bu bo\u015falt\u0131lan alanlara maden \u015firketleri yerle\u015fiyor. 2020\u2019den bu yana Duhok-Amediye hatt\u0131nda onlarca maden tesisi kuruldu. K\u0131rsal halk g\u00f6\u00e7e zorlan\u0131yor; Hewl\u00ear ve S\u00fcleymaniye\u2019deki mega in\u015faat projeleri da\u011f eteklerini betonla\u015ft\u0131r\u0131yor. Bu, da\u011f k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn ve yerel ya\u015fam\u0131n sistematik bi\u00e7imde \u00e7\u00f6z\u00fclmesi anlam\u0131na geliyor.<\/p>\n<p data-start=\"3454\" data-end=\"3819\">\u00a0 \u00a0 \u00a0Rojava\u2019da ekolojik kriz, sava\u015f\u0131n ve T\u00fcrkiye\u2019nin su politikalar\u0131n\u0131n i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7ti\u011fi bir bi\u00e7imde ya\u015fan\u0131yor. T\u00fcrkiye, 2019\u2019dan itibaren Ti\u015fr\u00een ve Tabqa barajlar\u0131n\u0131n su ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 keserek b\u00f6lgedeki i\u00e7me suyu kaynaklar\u0131n\u0131 kurutma politikas\u0131na y\u00f6nelmi\u015ftir. Hesek\u00ea ve Koban\u00ea\u2019de ciddi bir i\u00e7me suyu krizi ya\u015fan\u0131rken, F\u0131rat ve Dicle nehirlerinin ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n kesilmesi tar\u0131m\u0131 fel\u00e7 etmi\u015ftir. Ayn\u0131 zamanda sava\u015f\u0131n getirdi\u011fi altyap\u0131 y\u0131k\u0131m\u0131, kontrols\u00fcz petrol \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131 ve topra\u011f\u0131n kimyasal kirlili\u011fi, Rojava\u2019da ekolojik \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc h\u0131zland\u0131r\u0131yor. Buna ra\u011fmen kooperatifler, yerel meclisler ve \u00f6zellikle kad\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde geli\u015ftirilen ekolojik projeler umut ta\u015f\u0131yan nadir \u00f6rneklerden biridir.<\/p>\n<p data-start=\"4165\" data-end=\"4402\">\u00a0 \u00a0 \u00a0T\u00fcm bu somut veriler a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6steriyor ki, K\u00fcrdistan\u2019da ya\u015fanan ekolojik y\u0131k\u0131m bir \u00e7evre talan\u0131 oldu\u011fu kadar bir k\u00fclt\u00fcrel k\u0131r\u0131m, bir haf\u0131za silme operasyonudur. Ormanlar yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda a\u011fa\u00e7larla beraber ku\u015flar, a\u011f\u0131tlar, masallar ve yurtseverlik ba\u011flar\u0131 da yan\u0131yor.<\/p>\n<p data-start=\"4404\" data-end=\"4714\">\u00a0 \u00a0 \u00a0Bug\u00fcn barajlar, madenler, sava\u015flar ve g\u00f6\u00e7 politikalar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ya\u015fanan bu do\u011fa talan\u0131, sadece bug\u00fcn\u00fc de\u011fil; gelece\u011fi de tehdit etmektedir. Bu nedenle K\u00fcrdistan\u2019da y\u00fcr\u00fct\u00fclen do\u011fa tahribat\u0131n\u0131 belgelerken yaln\u0131zca \u00e7evresel verilerle de\u011fil; duygusal, k\u00fclt\u00fcrel ve politik ba\u011flam\u0131yla birlikte ele almak gerekir.<\/p>\n<p data-start=\"4716\" data-end=\"4827\">\u00a0 \u00a0K\u00fcrdistan do\u011fas\u0131n\u0131 savunmak, \u00e7evrecilik kadar; halk\u0131n haf\u0131zas\u0131n\u0131, dilini, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ve ya\u015fam\u0131n\u0131 savunmakt\u0131r.<\/p>\n<p data-start=\"4829\" data-end=\"4843\"><strong data-start=\"4829\" data-end=\"4843\">\u00a0 \u00a0 \u00a0D\u00eelem Sara<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0 \u00a0 \u00a0T\u00fcm bu somut veriler a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6steriyor ki, K\u00fcrdistan\u2019da ya\u015fanan ekolojik y\u0131k\u0131m bir \u00e7evre talan\u0131 oldu\u011fu kadar bir k\u00fclt\u00fcrel k\u0131r\u0131m, bir haf\u0131za silme operasyonudur. Ormanlar yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda a\u011fa\u00e7larla beraber ku\u015flar, a\u011f\u0131tlar, masallar ve yurtseverlik ba\u011flar\u0131 da yanm\u0131\u015f oluyor. \u00a0 \u00a0 \u00a0\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n ilk yerle\u015fik hayata ge\u00e7mesine ilham vermi\u015f K\u00fcrdistan co\u011frafyas\u0131, bu olduk\u00e7a zengin ve e\u015fsiz do\u011fas\u0131yla [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":6826,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":{"format":"standard","override":[{"template":"1","parallax":"1","fullscreen":"1","layout":"right-sidebar","sidebar":"default-sidebar","second_sidebar":"default-sidebar","sticky_sidebar":"1","share_position":"top","share_float_style":"share-monocrhome","show_featured":"1","show_post_meta":"1","show_post_author_image":"1","show_post_date":"1","post_date_format":"default","post_date_format_custom":"Y\/m\/d","show_post_category":"1","post_reading_time_wpm":"300","post_calculate_word_method":"str_word_count","zoom_button_out_step":"2","zoom_button_in_step":"3","show_post_tag":"1","show_prev_next_post":"1","show_popup_post":"1","number_popup_post":"1","show_author_box":"1","show_post_related":"0","show_inline_post_related":"0"}],"image_override":[{"single_post_thumbnail_size":"crop-500","single_post_gallery_size":"crop-500"}],"trending_post_position":"meta","trending_post_label":"Trending","sponsored_post_label":"Sponsored by","disable_ad":"0","subtitle":""},"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_review":[],"enable_review":"","type":"percentage","name":"","summary":"","brand":"","sku":"","good":[],"bad":[],"score_override":"","override_value":"","rating":[],"price":[],"jnews_override_counter":{"view_counter_number":"0","share_counter_number":"0","like_counter_number":"0","dislike_counter_number":"0"},"jnews_post_split":{"post_split":[{"template":"1","tag":"h2","numbering":"asc","mode":"normal","first":"0","enable_toc":"0","toc_type":"normal"}]},"footnotes":""},"categories":[1,49],"tags":[],"class_list":["post-6796","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analiz","category-ekoloji"],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/berru.org\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/20191014-690x450nc-srnk-14-10-2019-sirnak-cudi-yaniyor-jpgef5390-image-1.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6796","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6796"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6796\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6827,"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6796\/revisions\/6827"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6826"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6796"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6796"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6796"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}