{"id":3728,"date":"2024-12-19T15:19:01","date_gmt":"2024-12-19T12:19:01","guid":{"rendered":"https:\/\/berru.org\/?p=3728"},"modified":"2024-12-19T15:19:01","modified_gmt":"2024-12-19T12:19:01","slug":"ozgurluk-cesitliligi-dogurur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/berru.org\/index.php\/2024\/12\/19\/ozgurluk-cesitliligi-dogurur\/","title":{"rendered":"&#8220;\u00d6zg\u00fcrl\u00fck \u00c7e\u015fitlili\u011fi Do\u011furur&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><strong>HABER MERKEZ\u0130-<\/strong> Ayn\u0131l\u0131k ancak \u00e7e\u015fitlilikle varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlayabilir. \u00c7e\u015fitlilik olmadan ayn\u0131l\u0131k bir nevi yokluk, olmamakt\u0131r. Hangi olguya yakla\u015f\u0131rsak ayn\u0131 durumu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Daha anla\u015f\u0131l\u0131r bir ayr\u0131m canl\u0131l\u0131k ve cans\u0131z durum ikilemidir. Genel canl\u0131 evrenden farkl\u0131 olarak, d\u00fcnya gezegenimizde hareketin zengin geli\u015fimiyle bir e\u015fikte nitelik\u00e7e farkl\u0131 bir madde ortam\u0131ndan kendi kendini metabolizma ile \u00fcretebilen, geli\u015ftiren canl\u0131 bir ortam do\u011fmaktad\u0131r. Burada evrenin s\u0131n\u0131r tan\u0131mayan geli\u015fim ger\u00e7e\u011fi halen bilimce tam \u00e7\u00f6z\u00fcmlenememi\u015f ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir s\u0131\u00e7ramay\u0131 temsil etmektedir. Canl\u0131l\u0131k olgusunun tam izah\u0131 giderek bilimin en temel konusu olacakt\u0131r. Gen haritas\u0131 ve klonlama bu olgunun \u00e7\u00f6z\u00fcmlendi\u011fi anlam\u0131na gelmez. Yine canl\u0131l\u0131\u011fa yol a\u00e7an molek\u00fcl d\u00fczenlenmesi de tek ba\u015f\u0131na olguyu izah edemiyor. \u015e\u00fcphesiz canl\u0131l\u0131k i\u00e7in uygun d\u0131\u015f ortam (atmosfer-hidrosfer) ve molek\u00fcler d\u00fczen gereklidir. Ama bu sadece canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n yap\u0131 ta\u015f\u0131 maddi d\u00fczenidir. Daha \u00f6nemli olan, bu maddi d\u00fczenin canl\u0131l\u0131k, anlam gibi maddi olmayan ger\u00e7eklikle ba\u011flant\u0131s\u0131d\u0131r. Kaba materyalizmin en \u00f6nemli yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131, \u00f6znelli\u011fi, yani canl\u0131l\u0131k ve anlam olgusunu maddi d\u00fczenleni\u015f ile ayn\u0131 saymas\u0131d\u0131r. Kuantum fizi\u011finde bile bu ayn\u0131l\u0131k y\u0131k\u0131lmaktad\u0131r. Sezgiye benzer bir izah tarz\u0131 zorunlu g\u00f6r\u00fclmektedir. Canl\u0131lar i\u00e7inde insandaki zek\u00e2 (beyin) durumu daha da ilgin\u00e7 bir hal almaktad\u0131r. \u0130nsan\u0131n kendisi en yetkin kendini d\u00fc\u015f\u00fcnen do\u011fa olarak tan\u0131mlanabilir.<\/p>\n<p>Daha da \u00f6nemli olan, do\u011fa kendini neden d\u00fc\u015f\u00fcnme ihtiyac\u0131 duymaktad\u0131r? Maddenin d\u00fc\u015f\u00fcnme yetene\u011finin as\u0131l kayna\u011f\u0131 nereye kadar uzanmaktad\u0131r? Bu sorular\u0131 sorarken kast\u0131m\u0131z yeni bir tanr\u0131 arama problemi yaratmak de\u011fildir. Daha \u00e7ok evren, varl\u0131k, do\u011fa denen olgular\u0131n kaba g\u00f6zlemlerimizle izah edilmenin \u00e7ok \u00f6tesinde kavramlar olarak \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmeye ihtiya\u00e7 g\u00f6sterdi\u011fidir. \u00c7ok zengin, \u00fcretken, \u00e7e\u015fitli, geli\u015fimde s\u0131n\u0131r tan\u0131mayan bir evren anlay\u0131\u015f\u0131 (paradigma) ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n \u00e7e\u015fitli d\u00f6nemlerdeki evren anlay\u0131\u015flar\u0131, \u00f6rne\u011fin mitolojik, metafizik ve pozitif bilim paradigmalar\u0131 kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7ok farkl\u0131 kavray\u0131\u015f ve ya\u015fam duru\u015flar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r. Mitolojide her \u015feyin bir tanr\u0131s\u0131 varken, metafizikte ilk hareket nedeni veya tanr\u0131s\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc a\u011f\u0131r basar; pozitif bilimde kaba materyalizmle her \u015fey izah edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. S\u0131k\u0131 bir nedensellik ve d\u00fcz \u00e7izgisel geli\u015fme felsefesi geli\u015ftirilir. Tabii daha alt hayvanlar d\u00fcnyas\u0131ndaki yakla\u015f\u0131mlar da bilinse \u00e7ok ilgin\u00e7 olur. S\u00fcr\u00fcngenler, ku\u015flar ve memeliler acaba nas\u0131l bir hisle d\u0131\u015f ortama bak\u0131yorlar? Halk\u00e7a s\u00f6ylenen \u2018\u00f6k\u00fcz\u00fcn trene bakt\u0131\u011f\u0131 gibi\u2019 benzetmesi ilgin\u00e7tir. Ta\u015flar\u0131n, kum zerrelerinin bak\u0131\u015f\u0131m\u0131 nas\u0131ld\u0131r? Onlar\u0131n da bir duru\u015fu vard\u0131r. Bir b\u00fct\u00fcn olarak evren, do\u011fa bir duru\u015ftur. Hem de s\u0131n\u0131rs\u0131z hareket halindeki bir duru\u015f.<\/p>\n<p>Bu kavramsal a\u00e7\u0131klamay\u0131 \u015funun i\u00e7in yap\u0131yorum: \u0130nsanl\u0131k durumu, varl\u0131\u011f\u0131 da bir olgudur. Genel bir soyutlama yaparsak, ba\u015flang\u0131\u00e7tan sona kadar bir olgu olarak varl\u0131k s\u00fcrd\u00fcrecektir. Kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan \u00f6nemli soru, bu olgunun tez, antitez ve sentezini nas\u0131l kurmal\u0131y\u0131z sorusudur. E\u011fer anlam g\u00fcc\u00fc en y\u00fcksek varl\u0131k olarak insan\u0131 ve toplumunu tan\u0131mlarsak, bu olgudaki temel ikilemi ve sonul sentezi tespit etmek en bilimsel bir kavramla\u015fmaya ula\u015fmak anlam\u0131na gelir. Madem insan\u0131z, insanla bu kadar ilgileniyoruz, o halde bu varl\u0131\u011f\u0131n temel diyalekti\u011fi (diyalektik=ikilinin tart\u0131\u015fmas\u0131) nas\u0131l seyretmekte ve hangi olas\u0131 senteze do\u011fru ilerlemekte veya d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir? Sosyal bilimlerin ba\u015flang\u0131\u00e7 itibariyle ve \u00f6ncelikli olarak bu kavramsalla\u015ft\u0131rmay\u0131 \u00e7\u00f6zerek yapmas\u0131 gerekir. Genel evrensel olu\u015fumun en ilgin\u00e7 bir varl\u0131k durumu olan insan duru\u015fu, bu temel kavramsal \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeyi yapmadan do\u011fru bir sosyal bilime varamaz. Yap\u0131lacak olan, say\u0131s\u0131z olgular d\u00fcnyas\u0131nda bo\u011fulmakt\u0131r. Sosyal bilimdeki karga\u015fan\u0131n en temel nedenlerinden biri de budur.<\/p>\n<p>Toplum sistemlerini de\u011ferlendirirken yapmak istedi\u011fim bir de\u011fi\u015fiklik, zorunluluk ve rastlant\u0131l\u0131l\u0131k konusundaki yakla\u015f\u0131mlara ili\u015fkindir. K\u00f6kenini tanr\u0131sal yasa anlay\u0131\u015f\u0131nda bulan ve Bat\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce sisteminde s\u0131k\u0131 bir nedensellik ve d\u00fcz \u00e7izgide kesintisiz ilerleme anlay\u0131\u015f\u0131, ba\u015fta a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z kuantum ve kozmos fizi\u011findeki geli\u015fmelerle art\u0131k ge\u00e7erlili\u011fini yitirmi\u015ftir. Geli\u015fmenin diyalekti\u011finde \u2018kaos aral\u0131\u011f\u0131\u2019 her olguda kendini g\u00f6stermektedir. Niteliksel de\u011fi\u015fimler bu aral\u0131\u011f\u0131 gerekli k\u0131lmaktad\u0131r. Bu da kesintisizli\u011fin, d\u00fcz \u00e7izgideki s\u00fcrekli ilerlemenin zihinsel bir soyutlama, metafizik bir yakla\u015f\u0131m oldu\u011funu ortaya koyar. Aral\u0131ktan d\u00fcz \u00e7izgisel bir ilerleme her zaman m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bir\u00e7ok etkenin o aral\u0131ktaki ili\u015fkileri \u00e7ok say\u0131da ve \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc geli\u015fmelere yol a\u00e7abilir.<\/p>\n<p>\u0130nsan toplumunda bu aral\u0131klara kriz b\u00f6lgesi denilmektedir. Krizden nas\u0131l bir toplumsal geli\u015fmenin \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 ondan etkilenen g\u00fc\u00e7lerin m\u00fccadele d\u00fczeyleri belirleyecektir. \u00c7ok say\u0131da sistem \u00e7\u0131kabilir. Daha ileriye oldu\u011fu gibi geriye do\u011fru da \u00e7\u0131kabilir. Kald\u0131 ki, ileri-geri kavram\u0131 izafidir. S\u00fcrekli ilerleme evrensel kurama da uymamaktad\u0131r. Bu ilke do\u011fru olsayd\u0131, metafizik bir ideac\u0131l\u0131k ge\u00e7erli olurdu. Mutlak do\u011frulardan bahsetmek evrensel olu\u015fum ilkesi ile ba\u011fda\u015fmamaktad\u0131r. Do\u011fa, mutlaklar ile geli\u015fmez. Mutlakl\u0131k de\u011fi\u015fmezlik, ayn\u0131l\u0131k demektir. B\u00f6yle \u015feylerin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 varolu\u015f tarz\u0131m\u0131z kan\u0131tlamaktad\u0131r. Do\u011fadaki yasall\u0131\u011f\u0131n kaos aral\u0131klar\u0131na dayal\u0131, insana do\u011fru geli\u015fiminde gayet esnek bir halde oldu\u011fu fizik, kimya ve biyoloji bilimlerindeki yasa (kanun) \u00f6zelliklerinden \u00e7\u0131kar\u0131labilmektedir. \u0130nsan toplumunda ise yasall\u0131k son derece esnek bir karaktere sahiptir. Bunun anlam\u0131, yasa aral\u0131klar\u0131 s\u0131k ve \u00e7ok say\u0131da yeni yasalar\u0131n geli\u015fim kaydedebilece\u011fidir. Bununla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak \u00f6zg\u00fcrl\u00fck d\u00fczeyinin geli\u015fkin olmas\u0131, insan toplumundaki muazzam \u00e7e\u015fitlili\u011fi a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. Esneklik \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ise \u00e7e\u015fitlili\u011fi do\u011furmaktad\u0131r. \u0130nsan bu anlamda kendi yasall\u0131\u011f\u0131n\u0131 en \u00e7ok ve en s\u0131k yapan do\u011fa harikas\u0131 bir varl\u0131kt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla insan toplumu da ayn\u0131 zenginlikte bir s\u0131kl\u0131k ve \u00e7oklukla kendi sistem yasalar\u0131n\u0131 olu\u015fturabilmektedir&#8230;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>HABER MERKEZ\u0130- Ayn\u0131l\u0131k ancak \u00e7e\u015fitlilikle varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlayabilir. \u00c7e\u015fitlilik olmadan ayn\u0131l\u0131k bir nevi yokluk, olmamakt\u0131r. Hangi olguya yakla\u015f\u0131rsak ayn\u0131 durumu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Daha anla\u015f\u0131l\u0131r bir ayr\u0131m canl\u0131l\u0131k ve cans\u0131z durum ikilemidir. Genel canl\u0131 evrenden farkl\u0131 olarak, d\u00fcnya gezegenimizde hareketin zengin geli\u015fimiyle bir e\u015fikte nitelik\u00e7e farkl\u0131 bir madde ortam\u0131ndan kendi kendini metabolizma ile \u00fcretebilen, geli\u015ftiren canl\u0131 bir ortam [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3729,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":{"subtitle":"","format":"standard","override":[{"template":"1","parallax":"1","fullscreen":"1","layout":"right-sidebar","sidebar":"default-sidebar","second_sidebar":"default-sidebar","sticky_sidebar":"1","share_position":"top","share_float_style":"share-monocrhome","show_featured":"1","show_post_meta":"1","show_post_author_image":"1","show_post_date":"1","post_date_format":"default","post_date_format_custom":"Y\/m\/d","show_post_category":"1","post_reading_time_wpm":"300","post_calculate_word_method":"str_word_count","zoom_button_out_step":"2","zoom_button_in_step":"3","show_post_tag":"1","show_prev_next_post":"1","show_popup_post":"1","number_popup_post":"1","show_author_box":"1","show_post_related":"0","show_inline_post_related":"0"}],"image_override":[{"single_post_thumbnail_size":"crop-500","single_post_gallery_size":"crop-500"}],"trending_post_position":"meta","trending_post_label":"Trending","sponsored_post_label":"Sponsored by","disable_ad":"0"},"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_review":[],"enable_review":"","type":"percentage","name":"","summary":"","brand":"","sku":"","good":[],"bad":[],"score_override":"","override_value":"","rating":[],"price":[],"jnews_override_counter":{"view_counter_number":"0","share_counter_number":"0","like_counter_number":"0","dislike_counter_number":"0"},"jnews_post_split":{"post_split":[{"template":"1","tag":"h2","numbering":"asc","mode":"normal","first":"0","enable_toc":"0","toc_type":"normal"}]},"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-3728","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analiz"],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/berru.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/cf454179-209e-4db8-b195-a1d164bd8441.webp","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3728","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3728"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3728\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3730,"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3728\/revisions\/3730"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3729"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3728"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3728"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3728"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}