{"id":12645,"date":"2026-09-10T12:55:03","date_gmt":"2026-09-10T09:55:03","guid":{"rendered":"https:\/\/berru.org\/?p=12645"},"modified":"2026-09-10T13:08:20","modified_gmt":"2026-09-10T10:08:20","slug":"mekanin-hafizayla-iliskisi-unutturulmak-istenen-hakikatin-cografyasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/berru.org\/index.php\/2026\/09\/10\/mekanin-hafizayla-iliskisi-unutturulmak-istenen-hakikatin-cografyasi\/","title":{"rendered":"Mek\u00e2n\u0131n Haf\u0131zayla \u0130li\u015fkisi: Unutturulmak \u0130stenen Hakikatin Co\u011frafyas\u0131"},"content":{"rendered":"<div class=\"n6owBd awi2gc\" data-sfc-cp=\"\" data-sfc-root=\"ep\" data-hveid=\"CAAIDhAE\" data-complete=\"true\" data-copy-service-computed-style=\"font-family: &quot;Google Sans&quot;, Arial, sans-serif, &quot;Noto Color Emoji&quot;; font-size: 16px; font-weight: 400; margin: 12px 0px 16px; text-decoration: none; border-bottom: 0px rgb(238, 240, 255);\">\n<div class=\"n6owBd awi2gc\" data-sfc-cp=\"\" data-sfc-root=\"ep\" data-hveid=\"CAAIDhAE\" data-complete=\"true\" data-copy-service-computed-style=\"font-family: &quot;Google Sans&quot;, Arial, sans-serif, &quot;Noto Color Emoji&quot;; font-size: 16px; font-weight: 400; margin: 12px 0px 16px; text-decoration: none; border-bottom: 0px rgb(238, 240, 255);\">\n<p>Mek\u00e2n, insanlar\u0131n sadece fiziksel olarak i\u00e7inde bulundu\u011fu ya da g\u00f6zlemledi\u011fi alanlardan ibaret de\u011fildir. Aksine mek\u00e2n; an\u0131lar\u0131n, duygular\u0131n, ac\u0131lar\u0131n ve travmalar\u0131n somutla\u015farak haf\u0131zala\u015ft\u0131\u011f\u0131 canl\u0131 bir ortamd\u0131r. \u0130nsan ya\u015fant\u0131s\u0131 ve toplumsal bellek \u00fczerindeki bu derin etki, tarihin her d\u00f6neminde kendini g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n<p>Bu durum g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de ge\u00e7erlili\u011fini korur; nitekim mek\u00e2n kurgular\u0131n\u0131n hi\u00e7biri tesad\u00fcfi de\u011fildir. Devlet kurumlar\u0131n\u0131n, okullar\u0131n ya da \u015fehirlerin mimari tasar\u0131m\u0131 belirli bir zihniyetin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Mek\u00e2n\u0131 \u015fekillendiren nesneler ise kolektif haf\u0131zay\u0131 kal\u0131c\u0131 k\u0131lan en temel unsurlard\u0131r. Bir olay\u0131, tutulan bir yas\u0131 ya da kolektif bir an\u0131y\u0131 zamana kar\u015f\u0131 direnen canl\u0131 bir tan\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren \u015fey, mek\u00e2n\u0131n kendisidir.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<p>Frans\u0131z tarih\u00e7i Pierre Nora, <em>Haf\u0131za Mek\u00e2nlar\u0131 (Lieux de m\u00e9moire)<\/em> adl\u0131 ufuk a\u00e7\u0131c\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda tam da bu konuya de\u011finir. Nora\u2019ya g\u00f6re modern \u00e7a\u011fda canl\u0131 toplumsal haf\u0131zan\u0131n <em>(milieux de m\u00e9moire)<\/em> zay\u0131flamas\u0131 ve g\u00fcndelik hayat\u0131n i\u00e7inden \u00e7ekilmesiyle birlikte toplumlar, ge\u00e7mi\u015fi sabitlemek ve kaybolmaktan kurtarmak i\u00e7in somut s\u0131\u011f\u0131naklar yarat\u0131rlar. Nora bu durumu, <em>&#8220;Haf\u0131za mek\u00e2nlar\u0131 vard\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc art\u0131k ger\u00e7ek anlamda haf\u0131za ortamlar\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131r&#8230; Haf\u0131za mek\u00e2nlar\u0131, zaman\u0131n ak\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde kaybolup gitme tehdidi alt\u0131ndaki bir ge\u00e7mi\u015fi durdurmak, kapatmak, sabitlemek ve \u00f6l\u00fcms\u00fczle\u015ftirmek amac\u0131yla olu\u015fturulmu\u015f yapay nesnelerdir&#8221;<\/em> s\u00f6zleriyle a\u00e7\u0131klar.<\/p>\n<p>Nora, kuramsal \u00e7er\u00e7evesinde bir nesnenin veya bir yerin \u201cHaf\u0131za Mek\u00e2n\u0131\u201d olabilmesi i\u00e7in \u00fc\u00e7 temel unsurun bulunmas\u0131 gerekti\u011fini vurgular: maddi (somut) varl\u0131k, sembolik anlam ve toplumsal bir i\u015flev. Somut olan toprak veya ta\u015f, y\u00fcklenen anlam ile s\u0131radan olmaktan \u00e7\u0131kar ve toplumsal belle\u011fi koruma g\u00f6revini \u00fcstlenir. Toplumlar, unutulmaya zorlanan bir ge\u00e7mi\u015fi gelece\u011fe ta\u015f\u0131mak i\u00e7in \u201cirade-haf\u0131za\u201d y\u00f6ntemini geli\u015ftirirler. Bir mezar ta\u015f\u0131, rit\u00fcelle\u015fmi\u015f bir ziyaret, belle\u011fin silinmesine kar\u015f\u0131 kararl\u0131 bir iradenin mek\u00e2na kaz\u0131nmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Bizim co\u011frafyam\u0131zda \u201cirade-haf\u0131za\u201d tarihsel bir tercih de\u011fil, sistemin unutturma politikas\u0131na kar\u015f\u0131 verilen bir direni\u015ftir. \u0130\u015fte tam da bu y\u00fczden bizim co\u011frafyam\u0131zda mezarl\u0131klar, anma alanlar\u0131 ya da bir k\u00f6y meydan\u0131 sadece so\u011fuk birer defin alan\u0131 de\u011fildir. Y\u0131llard\u0131r evlatlar\u0131n\u0131n izini s\u00fcren ailelerin m\u00fccadelesi, yaln\u0131zca bir bedeni bulmak de\u011fil; yitirdiklerinin an\u0131s\u0131n\u0131 ya\u015fatacak somut bir mek\u00e2n var etme aray\u0131\u015f\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc mezars\u0131zl\u0131k ve yas\u0131 mek\u00e2nla\u015ft\u0131ramamak, derin bir kolektif travmaya yol a\u00e7ar. Cenazesine ait somut bir ni\u015fane ya da tutunacak bir mezar bulamayan yak\u0131nlar, \u00f6l\u00fcm\u00fc kabullenemeyip y\u0131llarca bir yol g\u00f6zlemeye mecbur kal\u0131rlar.<\/p>\n<p>Bayram sabahlar\u0131nda ilk dura\u011f\u0131n mezarl\u0131klar olmas\u0131 da bu mek\u00e2nsal ba\u011f\u0131n bir sonucudur. Mezarlar, insan\u0131 g\u00fcndelik hayat\u0131n ill\u00fczyonundan \u00e7\u0131kar\u0131p kendi hakikatiyle y\u00fczle\u015ftirir. \u00dczerinde isim ve tarihler yazan o so\u011fuk ta\u015flar, an\u0131y\u0131 mek\u00e2nla\u015ft\u0131rarak oran\u0131n sevdiklerimize ait oldu\u011funu tesciller. Topra\u011fa dokunmak, \u00e7i\u00e7ek ekip su vermek; sadece bir mek\u00e2n\u0131 g\u00fczelle\u015ftirme \u00e7abas\u0131 de\u011fil, yitirileni hissetme ve haf\u0131zada diri tutma eylemidir. Mezar ta\u015f\u0131na ba\u011flanan solgun bir t\u00fclbent ya da b\u0131rak\u0131lan bir sa\u00e7 \u00f6rg\u00fcs\u00fc, s\u0131radan bir ta\u015f\u0131 nesne olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131p ya\u015fanan ac\u0131n\u0131n ve yar\u0131m kalm\u0131\u015f hik\u00e2yelerin sessiz \u00e7\u0131\u011fl\u0131\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. \u0130nsanlar\u0131n mezarl\u0131klardan ge\u00e7erken ad\u0131mlar\u0131n\u0131 yava\u015flatmas\u0131 ve seslerini k\u0131smas\u0131, bu mek\u00e2nsal haf\u0131zaya duyulan sayg\u0131n\u0131n ifadesidir. Mek\u00e2n; hi\u00e7bir yaz\u0131l\u0131 metnin aktaramayaca\u011f\u0131 duygusal ba\u011flar\u0131 s\u00f6zs\u00fcz bir bi\u00e7imde ku\u015faktan ku\u015fa\u011fa ta\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>Dolay\u0131s\u0131yla bu co\u011frafyada bir annenin evlad\u0131n\u0131n mezar ta\u015f\u0131na t\u00fclbent ba\u011flamas\u0131 ya da bir kad\u0131n\u0131n sa\u00e7 \u00f6rg\u00fcs\u00fcn\u00fc mezar ta\u015f\u0131na ba\u011flamas\u0131, ge\u00e7mi\u015fe yak\u0131lan s\u0131radan bir a\u011f\u0131t de\u011fildir. Bu eylemler; silinmek ve unutturulmak istenen bir hakikatin mek\u00e2n \u00fczerinden haf\u0131zaya kaz\u0131nmas\u0131d\u0131r. Halk\u0131n bir \u00e7i\u00e7ekle ya da bir t\u00fclbentle haf\u0131zala\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bu alanlar, devletin hissiyattan uzak resmi an\u0131t politikalar\u0131na kar\u015f\u0131 verilmi\u015f sars\u0131c\u0131 bir cevapt\u0131r.<\/p>\n<p>Ne var ki toplumun an\u0131lar\u0131n\u0131 mek\u00e2nla\u015ft\u0131rma talebi, sava\u015f\u0131n y\u0131k\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde \u0131srarla reddedilmektedir. Haf\u0131zan\u0131n mek\u00e2nla olan bu kopmaz ba\u011f\u0131n\u0131 bilen iktidarlar, tam da bu y\u00fczden yitirilen bedenlere ve mek\u00e2nlara sald\u0131rmaktad\u0131r. Kimsesizler mezarl\u0131\u011f\u0131na terk edilen, kald\u0131r\u0131m ta\u015flar\u0131n\u0131n alt\u0131na g\u00f6m\u00fclen ya da ailelerine bir kutu i\u00e7inde teslim edilen cenazeler; toplumun mek\u00e2nsal haf\u0131zas\u0131n\u0131 yok etmeyi hedefler. \u00c7ocuklar\u0131n\u0131n mezar ta\u015f\u0131na dokunamayan, yas\u0131n\u0131 mek\u00e2nla\u015ft\u0131ramayan bir toplumda derin bir travma ve hissizle\u015fme yarat\u0131lmak istenir.<\/p>\n<p>Ancak hat\u0131rlaman\u0131n bir direni\u015f, unutturman\u0131n ise bir mek\u00e2ns\u0131zla\u015ft\u0131rma politikas\u0131 oldu\u011fu bu topraklarda mek\u00e2n; sadece pasif bir yas alan\u0131 de\u011fil, kimli\u011fin ve hakikat aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n gelece\u011fe aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 canl\u0131 bir bellektir. Mek\u00e2n\u0131 mek\u00e2n yapan; toplumun y\u00fckledi\u011fi de\u011ferler, ac\u0131lar ve o topra\u011fa b\u0131rak\u0131lan izlerdir. Mek\u00e2nlar\u0131 bir direni\u015f alan\u0131na ya da bir haf\u0131za mek\u00e2n\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek, halk\u0131n kolektif iradesine ve \u0131srar\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ya\u015fanm\u0131\u015fl\u0131klar\u0131n, seslerin ve yar\u0131m kalm\u0131\u015f hik\u00e2yelerin sindi\u011fi bu topraklar ne kadar unutturulmak istenirse istensin; mek\u00e2na kaz\u0131nan bu kolektif haf\u0131zay\u0131 ve hakikati tamamen silmeye hi\u00e7bir politik g\u00fcc\u00fcn \u00f6mr\u00fc yetmez.<\/p>\n<p><strong>\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0V\u00eeyan Mahir<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mek\u00e2n, insanlar\u0131n sadece fiziksel olarak i\u00e7inde bulundu\u011fu ya da g\u00f6zlemledi\u011fi alanlardan ibaret de\u011fildir. Aksine mek\u00e2n; an\u0131lar\u0131n, duygular\u0131n, ac\u0131lar\u0131n ve travmalar\u0131n somutla\u015farak haf\u0131zala\u015ft\u0131\u011f\u0131 canl\u0131 bir ortamd\u0131r. \u0130nsan ya\u015fant\u0131s\u0131 ve toplumsal bellek \u00fczerindeki bu derin etki, tarihin her d\u00f6neminde kendini g\u00f6stermi\u015ftir. Bu durum g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de ge\u00e7erlili\u011fini korur; nitekim mek\u00e2n kurgular\u0131n\u0131n hi\u00e7biri tesad\u00fcfi de\u011fildir. Devlet kurumlar\u0131n\u0131n, okullar\u0131n ya [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":12650,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":{"format":"standard","override":[{"template":"1","parallax":"1","fullscreen":"1","layout":"right-sidebar","sidebar":"default-sidebar","second_sidebar":"default-sidebar","sticky_sidebar":"1","share_position":"top","share_float_style":"share-monocrhome","show_featured":"1","show_post_meta":"1","show_post_author_image":"1","show_post_date":"1","post_date_format":"default","post_date_format_custom":"Y\/m\/d","show_post_category":"1","post_reading_time_wpm":"300","post_calculate_word_method":"str_word_count","zoom_button_out_step":"2","zoom_button_in_step":"3","show_post_tag":"1","show_prev_next_post":"1","show_popup_post":"1","number_popup_post":"1","show_author_box":"1","show_post_related":"0","show_inline_post_related":"0"}],"image_override":[{"single_post_thumbnail_size":"crop-500","single_post_gallery_size":"crop-500"}],"trending_post_position":"meta","trending_post_label":"Trending","sponsored_post_label":"Sponsored by","disable_ad":"0","subtitle":""},"jnews_primary_category":[],"jnews_social_meta":[],"jnews_review":[],"enable_review":"","type":"percentage","name":"","summary":"","brand":"","sku":"","good":[],"bad":[],"score_override":"","override_value":"","rating":[],"price":[],"jnews_override_counter":{"view_counter_number":"0","share_counter_number":"0","like_counter_number":"0","dislike_counter_number":"0"},"jnews_post_split":{"post_split":[{"template":"1","tag":"h2","numbering":"asc","mode":"normal","first":"0","enable_toc":"0","toc_type":"normal"}]},"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-12645","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-analiz"],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/berru.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/csda.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12645","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12645"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12645\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12653,"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12645\/revisions\/12653"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12650"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12645"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12645"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/berru.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12645"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}